Waga wyprodukowana w Nakle
Już od dawna nie chwaliliśmy się przedmiotami, które do nas trafiają i stają się częścią naszych zbiorów. Właśnie dlatego postanowiliśmy wrócić do tego zwyczaju i od dziś co jakiś czas będziemy Państwu prezentować najciekawsze nabytki.
Zaczynamy od obiektu, którego trafienie do nas, jak się okazało, jest efektem naszej pracy. Otrzymaliśmy go od Pana Jakuba, który w czasach szkolnych zwiedzał z klasą nakielskie muzeum i gdy waga trafiła w jego ręce od razu o nas pomyślał. Dziękujemy.
Dzięki niemu w listopadzie 2023 roku trafił do nas prawdziwy skarb, kiedyś przedmiot codziennego użytku, dziś niesłychanie cenny. Przedmiotem tym jest waga dziesiętna do ważenia worków ze zbożem. Jej niezwykłość i cenność wiąże się z tym, że powstała w Nakle nad Notecią, w fabryce K. Hempel Landw. Maschinen u. Gerate Nakel a. der Netze.
Kilka słów z historii zakładu. W 1914 roku Karl Hempel odkupił fabrykę od wdowy po Ludwigu Wilhelmie Gehlhaar. Niesyty brak bardziej szczegółowych informacji na temat działalności zakładu. Według informacji archiwalnych w 1920 r. wykreślono z rejestru sądowego firmę Karla Hempla. Wszystko wskazuje na to, że właściciel sprzedał zakład i wyjechał do Niemiec. Ciekawostką jest , ze brat Karla, Juliusz Hempel założył zakład ciesielski na Wilhelmstrasse dzisiejszej ul. Skargi (działka na której dziś stoi blok przy skrzyżowaniu ul. Skargi z ul. Bydgoską).
Cofnijmy się jednak nieco w czasie i przyjrzyjmy się zakładowi za czasów pierwszego właściciela, Ludwiga Wilhelma Gehlhaara. W skład przedsiębiorstwa Gehlhaara wchodziły odlewnia żelaza, fabryka maszyn i narzędzi rolniczych. Fabryka rozpoczęła produkcję w 1863 r. Mieściła się przy ulicy Józefińskiej 4-7 (obecnej Potulickiej 3-5). Produkowano w niej maszyny rolnicze, pługi, siewniki rzędowe, brony, radła, sieczkarnie, śrutowniki, sortownice ziemniaków, łańcuchy, przekładnie zębate, taczki, grabie, widły, haczki, kosy, sierpy, łopaty, młotki żelazne, nożyce gilotynowe. Z lanego żelaza produkowano" okna do chlewów, stajni i hal fabrycznych, w tym świetliki dachowe, kowadła kowalskie, kraty, płoty i bramy. W 1872 r. L. W. Gehlhaar został agentem generalnym angielskiej firmy z Leiston, Richard Garrett and Sons, produkującej od 1778 r. maszyny rolnicze. W Nakle rozszerzono produkcję o lokomobile parowe i wiertarki stołowe dla przemysłu.
bibliografia: H. Trybuszewski, M. Trybuszewski, Nakło i Noteć Dzieje i losy, Nakło nad Notecią 2020
Opracował Krzysztof Kamil Przygoda
